Biuletyn PW / Kultura i Tradycja / Medal Gloria Artis dla wybitnej absolwentki Wydziału Architektury PW Stanisławy Sandeckiej-Nowickiej

Medal Gloria Artis dla wybitnej absolwentki Wydziału Architektury PW Stanisławy Sandeckiej-Nowickiej

Prof. Stanisława Sandecka-Nowicka, absolwentka Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej i pierwsza kobieta w USA, która została profesorem w tej dziedzinie, w wieku 104 lat została nagrodzona medalem Gloria Artis.

Prof. Stanisława Sandecka-Nowicka
z Medalem Gloria Artis/fot. Peter Nowicki

Medal za przedwojenną twórczość w dziedzinie grafiki plakatowej, a także rysunku i projektowania architektonicznego przyznało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, z inicjatywy Muzeum Plakatu w Wilanowie. To najwyższe odznaczenie za zasługi dla kultury polskiej odebrał w Polskiej Ambasadzie w Stanach Zjednoczonych jej syn Peter Nowicki, w listopadzie 2016 r.

Stanisława Sandecka-Nowicka (ur. w kwietniu 1912 w Pułtusku) studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w latach 1928-1936. W latach 30. ubiegłego wieku dała się poznać jako aktywny uczestnik środowiska artystycznego, które w tym czasie kształtowało pojęcie grafiki użytkowej, znanej w literaturze jako „grafika architektów”. Nurt ten zaznaczył swoją odrębność poprzez akcentowanie modernistycznego rozumienia formy i funkcji komunikatu wizualnego, opowiadając się jednoznacznie za nowoczesnością. W 1931 r. wspólnie z architektem Maciejem Nowickim - późniejszym mężem artystki - założyli pracownię dekoracyjno-graficzną, anonsowaną jako „pracownia artystów plastyków, która mieściła się przy Alei 3 Maja nr 2 w Warszawie. Tak też sygnowali swoje prace graficzne: Nowicki-Sandecka.

Za inaugurację ich wspólnej działalności uznaje się projekt wystroju oraz serię druków ulotnych na tradycyjny doroczny Bal Architektury Politechniki Warszawskiej w 1931 r. Jako plakaciści zadebiutowali w 1932 r., uzyskując II nagrodę w konkursie na plakat Polskiej Państwowej Loterii Klasowej. Brali wspólnie udział w wielu wystawach i konkursach w kraju i za granicą, zdobywając liczne nagrody i wyróżnienia, m. in.: I nagrodę za plakat dla Państwowej Loterii Klasowej (1933), I nagrodę za plakat dla Towarzystwa Budowy Osiedli w Gdyni (1934), III nagrodę w konkursie zamkniętym na plakat Ligii Morskiej i Kolonialnej (1934).

Do 1936 r. wykonali około 20 plakatów, w większości wystawionych przez Instytut Propagandy Sztuki w Warszawie (1933, 1934), m.in.: „Bal Młodej Architektury”, „2. Zlot młodzieży polskiej z zagranicy”, „Zima w Polsce”, „I międzynarodowy konkurs tańca w Warszawie”, „Jamboree”, „Morze to potęga Polski” i inne. Każdy z tych tytułów był wysoko oceniany w różnych prestiżowych konkursach ze względu na wybitne walory artystyczne, co przy bardzo silnej konkurencji budowało reputację twórców jako silnych osobowości. Ich dzieła cechowała wysoka kultura plastyczna, dyscyplina formalna i nowoczesna poetyka, co niewątpliwie było pochodną ich profesjonalnego wykształcenia i wyrazem fascynacji  duchem modernizmu.

Stanisława Sandecka-Nowicka była także wybitną rysowniczką, o czym świadczą liczne studia i projekty warsztatowe o wytwornym i finezyjnym charakterze reprodukowane potem w Albumach Młodej Architektury oraz w „Naokoło świata” (1936). Jak pisze znawca i ekspert Szymon Bojko: - Prowadzone pewną ręką piórko opisuje kształt jednym pociągnięciem, dokonując syntezy z nieomylną intuicją. Powstałe w ten sposób małe poematy, rysowane anegdoty, graficzne black-outy, wdzięczne, niefrasobliwe, niekiedy pikantne - stanowiły preludium do prac o większym ciężarze gatunkowym. (Szymon Bojko, Polska sztuka plakatu. Początki i rozwój do 1939, W-wa 1971, s. 123)

W małżeńskim duecie

W latach 1934-39 Stanisława Sandecka-Nowicka wraz z mężem Maciejem Nowickim (od 1938 r.) należeli do Koła Artystów Grafików Reklamowych (KAGR), które było formalnie pierwszym stowarzyszeniem zawodowym grafików projektantów gwarantującym wysokie standardy estetyczne w dziedzinie reklamy. Współpracowali z innymi wybitnymi architektami, którzy mieli podobne zainteresowania i wymierne dokonania na tym polu, m. in. z Jerzym Hryniewieckim i Adamem Bowbelskim. Oprócz plakatów projektowali również druki ulotne (np. karty do gry i karty menu dla statku M/S Piłsudski), winiety i ilustracje do czasopisma „Arkady” (1935, 1937) oraz okładkę do „Skamandra” (1936), a także wystroje wnętrz, m. in.: warszawskiego magazynu mód „Telimena”, polskiego pawilonu na światowej wystawie „Sztuka i technika w życiu  nowoczesnym” w Paryżu w 1937 r. Na tej wystawie uzyskała wraz z mężem Grand Prix i Diplome d’Honneur, za zestaw plakatów i panneau dekoracyjne w polskiej sekcji. Tam miała możliwość współpracować przez rok z Le Corbousierem w zakresie fotomontażu dla „Temps Nouveaux” oraz nad projektem modelu stadionu, w ramach stypendium przyznanego przez rząd francuski.

Stanisława Sandecka z Maciejem Nowickim wygrali kilka konkursów architektonicznych. Projektowali także desenie tekstylne do fabryk w Żyrardowie. Wśród wielu przedwojennych projektów architektonicznych tego niezwykłego duetu wymienić można m.in.: dom zdrojowy w Druskiennikach, czy Dom Wycieczkowy PTTK Hetman w Augustowie (1938 r.).

Artystka działała wraz z mężem w podziemiu w czasie II wojny światowej (AK). W maju 1945 r. wyjechali razem do USA, gdzie Maciej Nowicki został radcą ambasady polskiej, a jednocześnie brał udział w komitecie budowy gmachu siedziby ONZ w Nowym Jorku. Po powrocie w 1946 r. Stanisława Sandecka-Nowicka była współautorką generalnego planu odbudowy Warszawy. Z mężem oraz innymi architektami współtworzyli tzw. Pracownię Wilanowską Biura Odbudowy Stolicy (BOS).

Powojenne losy Nowickich

Rysunek z wczesnych lat młodości M. Nowickiego/fot. Tadeusz Barucki

W 1950 r. w USA. zrealizowała wraz z mężem (tuż przed jego śmiercią) i Williamem Henleyem Deitrickiem wnętrze Carolina Country Club. Rok później rozpoczęła działalność akademicką w University of Pennsylvania, gdzie w 1963 r. została pierwszą kobietą profesorem architektury w USA. Nazywano ją „Grand Dame”.

Poza macierzystą uczelnią Stanisława Sandecka-Nowicka pracowała także jako profesor architektury i wzornictwa na uniwersytetach North Carolina State University i University of Southern California (do 1962 r.). Przeszła na emeryturę w 1977 r. po przeszło dwudziestu pięciu latach pracy w Penn. Następnie przeniosła się do Nowego Jorku. W 1978 r. została odznaczona medalem AIA (The American Institute of Architects), za całokształt dokonań w dziedzinie architektury i działalność pedagogiczną.

Stanisława Sandecka i Maciej Nowicki wspólnie zaprojektowali m.in.: Paraboleum (Dorton Arena) w Raleigh, co wprowadziło ich do Panteonu architektury XX stulecia. Maciej Nowicki, uważany jest za jednego z najwybitniejszych architektów modernizmu, przewyższających zdolnościami mistrza Le Corbusiera.

Niestety, gdy Maciej Nowicki odmówił powrotu do Polski, władze PRL wydały na niego „wyrok cywilny”, polegający na wykreśleniu jego nazwiska z historii architektury polskiej. Jego dzieła pozostały jednak w kanonie architektury światowej.

Nowicki zginął w katastrofie lotniczej w Egipcie w 1950 r., wracając z Indii, gdzie projektował nowoczesne miasto Czandigarh (ukończone ostatecznie przez Le Corbusiera).

 

Źródło: Muzeum Plakatu w Wilanowie
Reprodukcja rysunku M. Nowickiego: Tadeusz Barucki
Zdjęcie S. Sandeckiej-Nowickiej: Peter Nowicki

CYTAT TYGODNIA

"

 

Bo nie jest światło, by pod korcem stało.

Cyprian Kamil Norwid, Promethidion

"

KONTAKT

Biuletyn Politechniki Warszawskiej

Pl. Politechniki 1, 00-661 Warszawa

Tel. 22 234 71 71, 22 234 71 81

Biuro Rektora Politechniki Warszawskiej

www.biurorektora.pw.edu.pl

REDAKCJA

Biuletyn Politechniki Warszawskiej
Wydawnictwo elektroniczne skierowane do społeczności Uczelni redagowane przez Biuro Rektora.

Zapraszamy do zgłaszania wydarzeń!

Sekcja Komunikacji Społecznej

Redakcja Biuletynu Politechniki Warszawskiej

MNiSW